Τον Νοέμβριο του 2025, βρέθηκαμε με το TravelsByTravelers, στην καρδιά της Δυτικής Ερήμου της Αιγύπτου, κοντά στην όαση Fayoum της Σαχάρας. Εκεί, βρίσκεται το Wadi Al Hitan — ή αλλιώς, η Κοιλάδα των Φαλαινών. Ένα από τα πιο συγκλονιστικά τοπία του πλανήτη.
Η έρημος που κάποτε ήταν θάλασσα
Σήμερα βλέπεις άμμο, πέτρα και έναν ορίζοντα σχεδόν απόλυτο. Τίποτα δεν προδίδει ότι πριν από περίπου 40 εκατομμύρια χρόνια εδώ απλωνόταν ένας ρηχός, θερμός τροπικός ωκεανός, γεμάτος ζωή. Στα νερά του κινούνταν πρωτόγονες φάλαινες — θηλαστικά σε μεταβατικό στάδιο, που είχαν μόλις αρχίσει να εγκαταλείπουν τη στεριά χωρίς ακόμη να ανήκουν ολοκληρωτικά στη θάλασσα. Όταν ο ωκεανός υποχώρησε και το τοπίο μεταμορφώθηκε, τα σώματά τους παγιδεύτηκαν στα ιζήματα του βυθού. Ο χρόνος, η γεωλογική ηρεμία της περιοχής και το εξαιρετικά ξηρό κλίμα της μετέπειτα ερήμου έκαναν το θαύμα: οι σκελετοί διατηρήθηκαν με σπάνια πληρότητα, στη θέση όπου πέθαναν, σαν να περίμεναν υπομονετικά να τους ξαναδεί το φως. Έτσι, η έρημος του σήμερα έγινε το αρχείο μιας θάλασσας που χάθηκε — και το Wadi Al Hitan το πιο καθαρό της αποτύπωμα.
Όταν η εξέλιξη φαίνεται με γυμνό μάτι
Το Wadi Al Hitan είναι μοναδικό γιατί μοιάζει με το ημερολόγιο της εξέλιξης των ειδών. Εδώ, η επιστήμη δεν χρειάζεται διαγράμματα ή υποθέσεις. Οι απολιθωμένοι σκελετοί των φαλαινών διατηρούν ακόμη τα πίσω άκρα τους: μικρά, σχεδόν άχρηστα πόδια, απομεινάρια ενός κόσμου που χανόταν και ενός άλλου που μόλις γεννιόταν. Είναι η στιγμή της μετάβασης, παγωμένη στον χρόνο.
Περπατώντας ανάμεσα στα ευρήματα, γίνεται σαφές ότι πρόκειται για ζώα που δεν ανήκουν πια στη στεριά, αλλά ούτε και πλήρως στη θάλασσα. Τα ανατομικά τους χαρακτηριστικά — η δομή της σπονδυλικής στήλης, τα άκρα, το κρανίο — αφηγούνται την αργή, βασανιστική πορεία της προσαρμογής.
Δεν υπάρχει άλλο σημείο στον πλανήτη όπου αυτή η μετάβαση από τη στεριά στη θάλασσα αποκαλύπτεται τόσο καθαρά και τόσο αδιαμφισβήτητα. Γι’ αυτό και το 2005 ο χώρος εντάχθηκε στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO — όχι μόνο ως παλαιοντολογικός θησαυρός, αλλά ως ζωντανό τεκμήριο της ίδιας της ιστορίας της ζωής στη Γη.
Ιταλική συμβολή στη δημιουργία του μουσείου και στις υποδομές
Η ανάπτυξη του “Fossil and Climate Change Museum” και των συνοδευτικών υποδομών στο Wadi Al Hitan έγινε με σημαντική τεχνική και οικονομική υποστήριξη από την ιταλική πλευρά σε συνεργασία με την Egyptian Environmental Affairs Agency (EEAA) και το UNDP (United Nations Development Programme). Η συνεργασία αυτή υπήρξε τμήμα ευρύτερου προγράμματος για την προστασία, παρουσίαση και βιώσιμη ανάδειξη του μνημείου.
Η ιταλική κυβέρνηση συνέβαλε μέσω της Italian Development Cooperation Agency (IDC) και υπό την αιγίδα της συνεργασίας Egyptian–Italian Environmental Cooperation (EIECP). Μέσω αυτής της συνεργασίας χρηματοδοτήθηκαν και κατασκευάστηκαν οι κύριες υποδομές: το μουσείο απολιθωμάτων, το επισκέψιμο κέντρο και οι προσβάσεις, όπως επίσης χώροι υποδοχής επισκεπτών, πάρκινγκ και καφέ, σχεδιασμένα με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και την πολιτιστική ταυτότητα του τόπου.
Η συνεργασία περιλάμβανε επίσης κοινές προσπάθειες για τη διαχείριση, προστασία και βιώσιμη διαχείριση του προορισμού ως φυσικής κληρονομιάς, σε συντονισμό με την UNESCO και την προστασία ως World Heritage Site. Οι ιταλικές τεχνικές και εμπειρίες βοήθησαν στην κατάρτιση διεθνών προτύπων διαχείρισης του χώρου και στην εκπαίδευση τοπικών φορέων και κοινοτήτων.
Πρακτικά
Η πρόσβαση στο Wadi Al Hitan γίνεται από το Κάιρο μέσω Fayoum και απαιτεί συνολικά περίπου 3,5–4 ώρες. Τα πρώτα δύο τρίτα της διαδρομής μέχει το Fayoum είναι ασφαλτοστρωμένα. Τα τελευταία 40 χιλιόμετρα, όμως, διασχίζουν καθαρά ερημικό τοπίο και απαιτούν όχημα 4×4 και έμπειρο οδηγό.
Η καλύτερη εποχή για να επισκεφθεί κανείς το πάρκο είναι από Οκτώβριο έως Μάρτιο, όταν οι θερμοκρασίες είναι ήπιες και επιτρέπουν παραμονή και περπάτημα στον χώρο χωρίς καταπόνηση. Τους καλοκαιρινούς μήνες η ζέστη γίνεται ακραία και η επίσκεψη αποθαρρύνεται.
Όσο για την ώρα, ιδανικά φτάνει κανείς νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα. Το χαμηλό φως αναδεικνύει το ανάγλυφο της ερήμου και τα απολιθώματα, ενώ η θερμοκρασία είναι πιο υποφερτή. Το απόγευμα, λίγο πριν τη δύση του ήλιου, το τοπίο αποκτά σχεδόν θεατρική ένταση…
