Η Μάγια Τσόκλη βρίσκεται στο Μεξικό τις Μέρες των Νεκρών και ανακαλύπτει τη γοητευτική κουλτούρα της χώρας της Κεντρικής Αμερικής που γεννήθηκε μέσα από τη σύγκρουση και τη συνάντηση δύο πολιτισμών.

Το ταξίδι στο Μεξικό κανονίστηκε με βάση τη Γιορτή των Νεκρών. 1 και 2 Νοεμβρίου. «Αν θες να καταλάβεις τη χώρα», μου είχε πει ένας φίλος, «δες τη σχέση των Μεξικανών με το θάνατο!» Βρέθηκα λοιπόν στην Πόλη του Μεξικού στα τέλη Οκτωβρίου. Επισκέφτηκα τα σημαντικά μνημεία, έγινα μάρτυρας των δυναμικών διαμαρτυριών των Ινδιάνων της Βερακρούς και κάθισα ώρες μπροστά στις συγκλονιστικές τοιχογραφίες του Ντιέγο Ριβέρα στο Εθνικό Μέγαρο. Όλη η ταραχώδης ιστορία της χώρας, από το αρχαίο παρελθόν έως το ιδανικό μέλλον που υποσχόταν η Επανάσταση του 1910, ξετυλίχτηκε μπροστά μου. Η εξιδανικευμένη φαντασίωση του αρχαίου Μεξικού των αυτοχθόνων, πριν από την άφιξη των Ισπανών, ερχόταν σε αντίθεση με τις αιματηρές μάχες που προκάλεσε η Ισπανική Κατάκτηση, με τον κονκισταδόρ Ερνάν Κορτές πάνω στο λευκό του άτι να κατατροπώνει τον Κουαουχτεμόκ, τον τελευταίο Αζτέκο αυτοκράτορα.

Είδα μπροστά μου τις φρίκες της Κατάκτησης, με την Ιερά Εξέταση να βασανίζει τους αιρετικούς, αλλά παρατήρησα ότι υπήρχαν και ευγενείς ψυχές, όπως ο Μπαρτολομέ ντε λας Κάσας, προστάτης των Ινδιάνων. Η πάλη για την ανεξαρτησία του 1821 αποτελεί το κεντρικό τμήμα του έργου, με τον Μιγέλ Ιδάλγο και τον Χοσέ Μαρία Μορέλος να πρωταγωνιστούν. Οι πολεμικές εισβολές των ΗΠΑ το 1847 και της Γαλλίας το 1860 απεικονίζονται επίσης, όπως και οι σημαντικοί μεταρρυθμιστικοί νόμοι του Ινδιάνου Μπενίτο Χουάρες. Δεν θα μπορούσε να λείπει η Επανάσταση του 1910, με τον στρατηγό Πορφίριο Ντίας, τον Φρανσίσκο Μαδέρο και τον ήρωα Εμιλιάνο Σαπάτα (με τη μουστάκα του) να απαιτεί Tierra y Libertad, Γη και Ελευθερία δηλαδή. Οι υποσχέσεις της επανάστασης εκφράζονταν επίσης, άλλο αν δεν τηρήθηκαν ποτέ…

Λίγο αργότερα, έβλεπα τη μεγαλύτερη συλλογή σύγχρονης τέχνης της Λατινικής Αμερικής στο Ίδρυμα Χούμεξ, αρμένιζα στα κανάλια του Χοτσιμίλκο πάνω στη βάρκα Χουανίτα, τραγουδούσα με τους Μαριάτσι το Malaguena Salerosa στην πλατεία Γκαριμπάλντι πίνοντας τεκίλες και υποστήριζα ουρλιάζοντας με πάθος τον λουτσαδόρ Μετάλικο -που ήταν και κορμάρα- στους αγώνες ελεύθερης πάλης στην Αρένα.

Αυτά τα λέω όχι για να σας κάνω να ζηλέψετε, αλλά για να σας πω ότι οι συγκινήσεις ήταν ποικίλες και έντονες. Όμως, να που πλαισιώθηκαν και με κάποιες εντελώς αναπάντεχες: Καθώς περπατούσα αμέριμνα στην πόλη, μέσα σε ένα patchwork αρχιτεκτονικής που ξεκινά από τα χρόνια της αποικιοκρατίας, μας μεταφέρει στην εποχή του αρ ντεκό και του αρ νουβό και φτάνει μέχρι τις τολμηρές προσπάθειες της δεκαετίας του ’50, κοκάλωσα μπροστά στη θανατερή βιτρίνα ενός ζαχαροπλαστείου, του Ιντεάλ. Μπήκα μέσα και ανακάλυψα το ναό της ζάχαρης (οι Μεξικανοί είναι από τους μεγαλύτερους καταναλωτές γλυκών, με 52 κιλά ζάχαρη ετησίως έκαστος) και του ψωμιού. Στις βιτρίνες, μεταξύ πάστας και τούρτας «αναπαύονταν» σοκολατένιοι σκελετοί, ζαχαρωτά φέρετρα, κόκαλα διάφορων μεγεθών από αμυγδαλόψιχα και πάμπολλες νεκροκεφαλές με στρας διάφορων μεγεθών και συστατικών. «Είναι για τη διακόσμηση των τάφων», μου είπε ευγενικά η πωλήτρια, ενώ παράγγελνα κάμποσα φέρετρα (με νεκρό μέσα) και μερικά κρανία πασπαλισμένα με ζάχαρη άχνη.

Ο λαογραφικός ενθουσιασμός μου κορυφώθηκε στο Τεπίτο, γνωστό και ως «μπάριο μπράβο». «Bario» στις χώρες της Λατινικής Αμερικής είναι η κακόφημη, πολυάνθρωπη, επικίνδυνη, βρόμικη γειτονιά. «Bravo», γενναίο, ονομάστηκε το Τεπίτο, γιατί εδώ, το 1910, όλη η εργαζόμενη τάξη κήρυξε την πρώτη γενική απεργία του 20ού αιώνα. Σήμερα, πολλοί λένε ότι το Τεπίτο είναι κάτι σαν προτεκτοράτο των καρτέλ της Τιχουάνα. Είναι η καρδιά της μαύρης αγοράς της χώρας. Εδώ πωλούνται και αγοράζονται τα πάντα. Κλεμμένα διαβατήρια, ψεύτικα διπλώματα, όπλα και ναρκωτικά… Αυτή η περίεργη γειτονιά, που έχει εξοικειωθεί απολύτως με το θάνατο και όπου είναι προτιμότερο να μπεις με ντόπια συνοδεία, κρύβει στα στενά της σοκάκια και μια περίεργη λατρεία: αυτή της Santa Muerte, της Αγίας Θάνατο. Της αποδίδουν πολλές δυνάμεις, και κυρίως αυτή τού να σου χαρίσει τη ζωή.

Εδώ και κάποια χρόνια, οι πιστοί βγήκαν στο φως, η λατρεία έγινε φανερή και οι βωμοί πολλαπλασιάστηκαν, όπως και οι διαδικτυακές σελίδες και τα περιοδικά που της είναι αφιερωμένα. Και αν παλιότερα ήταν μόνο οι απελπισμένοι φτωχοί που λάτρευαν τη Santa Muerte, σήμερα, ακόμη και η μεσαία τάξη που ζει κάτω από τον καθημερινό φόβο της βίας και των απαγωγών, την παραδέχεται και την καλοπιάνει. Τα ομοιώματά της, επηρεασμένα από την Catrina Calavera -σατιρική φιγούρα της ανώτερης τάξης κατά τη διακυβέρνηση του Πορφύριο Ντίας- του εικονογράφου Χοσέ Γουαδελούπε Ποσάδα, γίνονται τάματα, διακοσμούνται περίτεχνα και εναποτίθενται στους βωμούς. Της προσφέρονται χρήματα, λουλούδια, γλυκά, τεκίλα, τσιγάρα και πούρα, φρούτα και ψωμί. Η καθολική εκκλησία του Μεξικού τρομάζει με την ενδυνάμωση της «σέκτας», όπως τη χαρακτηρίζει, και ο «αρχιεπίσκοπος» Δαβίδ Ρόμο ευλογεί τα ομοιώματα, επιτρέπει τους γάμους των ιερέων του, καλωσορίζει τους ομοφυλόφιλους και χαμογελά στη σκέψη ότι η Santa Muerte αποδείχθηκε εξαγώγιμο προϊόν, με πολλούς πιστούς στην ισπανόφωνη Βόρεια Αμερική και σε άλλες χώρες του νότου της ηπείρου.

To Γουαναχουάτο που κτίστηκε πάνω στις μεγαλύτερες φλέβες αργύρου του Δυτικού ημισφαιρίου, υπήρξε λίκνο της μεξικανικής επανάστασης, αλλά και τόπος «μυστήριων» αξιοθέατων, όπως το μουσείο με τις μούμιες που είναι ίσως η πεμπτουσία της εμμονής των Μεξικάνων με τον θάνατο!

Η συνέχεια του ταξιδιού μου με πήγε στο βορρά, στην πολύπαθη Τιχουάνα, μετά στη Γουαδαλαχάρα, στην Τεκίλα και στο ωραιότατο Γουαναχουάτο, που υπήρξε τόπος πλούσιος, μια και χτίστηκε πάνω στις μεγαλύτερες φλέβες αργυρομεταλλεύματος του δυτικού ημισφαιρίου. Ο πλούτος χάρισε στην πόλη την εξαιρετική αποικιακή αρχιτεκτονική της και μια θέση στη λίστα των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Υπήρξε λίκνο της μεξικανικής επανάστασης αλλά και τόπος «μυστήριων» αξιοθέατων, όπως το μουσείο με τις μούμιες, που είναι ίσως η πεμπτουσία της εμμονής των Μεξικανών με το θάνατο.

Ανθρώπινα κορμιά που δεν αποσυντέθηκαν -όπως θα όφειλαν- στις κρύπτες του νεκροταφείου, αλλά μετατράπηκαν σε μούμιες λόγω της σύστασης του εδάφους, έγιναν περιζήτητα εκθέματα! Οι πρώτες μούμιες ανακαλύφθηκαν το 1865, όταν χρειάστηκε να γίνει εκταφή κάποιων σορών από το νεκροταφείο, ελλείψει χώρου. Έκτοτε, αν οι συγγενείς του αποθανόντος δεν αποδώσουν τα ανάλογα τέλη στο δήμο, ο άτυχος μακαρίτης απομακρύνεται από το νεκροταφείο και, αν έχει μεταμορφωθεί σε αρκετά ενδιαφέρουσα μούμια, τότε κερδίζει μια περίοπτη θέση στο μουσείο! Τα νεότερα αποκτήματα είναι δύο παιδιά που πέθαναν το 1984. Ελεύθερες θέσεις όμως -για τους ενδιαφερόμενους- στις προθήκες, υπάρχουν ακόμη!

Έφυγα από το Γουαναχουάτο την 1η Νοεμβρίου. Η πόλη είχε φορέσει τα γιορτινά της, τα υπαίθρια ανθοπωλεία είχαν κατακλύσει τους δρόμους, τα παιδιά στα σχολεία μάθαιναν για τις μεξικανικές παραδόσεις της Ημέρας των Νεκρών και διακοσμούσαν μόνα τους βωμούς του σχολείου. Με το αυτοκίνητο κατευθύνθηκα νότια, προς τη Μορέλια και τη λίμνη Πάτσκουαρο.  Στο αυτοκίνητο διάβαζα μια πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση της UNESCO για τις γιορτές των Νεκρών. Αναφερόταν στη σύγκρουση, τον 16ο αιώνα, των πολιτισμών των Ινδιάνων και των Ισπανών και τη συγχώνευσή τους σε μια ενιαία μεξικανική κουλτούρα.

Εγκαταστάθηκα στο ξενοδοχείο μου στην εντυπωσιακή Μορέλια, στην πρωτεύουσα  της επαρχίας Μιτσοακάν, και έφυγα για να προλάβω τη δύση στη λίμνη Πάτσκουαρο. Χιλιάδες ήταν οι επισκέπτες που με τα καραβάκια περνούσαν στο νησί Χανίτσιο.

Αφήσαμε τη θορυβώδη προκυμαία και όλοι μαζί ανηφορίσαμε, προσπερνώντας απίθανα διακοσμημένα καταστήματα και εστιατόρια, προς το νεκροταφείο όπου οι οικογένειες αγρυπνούσαν δίπλα στους τάφους των συγγενών τους.

Τα λιγοστά φώτα των κεριών χάνονταν κάτω από τα φλας των τουριστών που άστραφταν μπροστά στους δύσμοιρους Ινδιάνους που προσπαθούσαν να ηρεμήσουν και να επικοινωνήσουν με το υπερπέραν! Το θέαμα ήταν πραγματικά μαγευτικό, όμως αισθάνθηκα ότι η παρουσία των ξένων «λέρωνε» τα αγνά αισθήματα των ντόπιων.

Την επομένη γύρισα όλα τα χωριά γύρω από τη λίμνη. Όλοι ήταν στα νεκροταφεία τους, μπροστά σε μνήματα που έμοιαζαν να διαγωνίζονται για την επικράτηση του πιο ευφάνταστου.

Μια θάλασσα από κατιφέδες είχε κατακλύσει τα πάντα, και ένιωσα ότι οι πρόγονοι ήταν σίγουρα ευχαριστημένοι, χαμογελαστοί, χορτασμένοι από τα αγαπημένα τους εδέσματα, δίπλα στους δικούς τους ανθρώπους. Είχαν έρθει για να τους προστατεύσουν, να τους συμπονέσουν, να τους στηρίξουν, να τους συγχωρέσουν, να τους οδηγήσουν.

«Ο Μεξικανός δεν οδεύει προς τον θάνατο, επιστρέφει σε αυτόν, γιατί από εκεί ξεκίνησε»,  είχε πει ο Κάρλος Φουέντες…

Για όσους έχουν το χρόνο και το κέφι, ακολουθεί το ντοκιμαντέρ «Ταξιδεύοντας στη πόλη του Μεξικό»:

mexico city, mexico
clear sky
3.4 ° C
8 °
1 °
70%
2.1kmh
5%
Τε
20 °
Πε
20 °
Πα
18 °
Σα
16 °
Κυ
17 °

Loading
Center map
Traffic
Bicycling
Transit

Save

Προηγούμενο άρθροΜικρός υποκειμενικός οδηγός: Ο Βόλος της Ελένης Ψυχούλη
Επόμενο άρθροAnimasyros #tour16_17 Επόμενος σταθμός: Τήνος, Τρίτη 25 Ιουλίου 2017 – Θέατρο στον Κουμάρο
Η Μάγια Τσόκλη ταυτίζεται με την ταξιδιωτική δημοσιογραφία. Μετά από σπουδές κοινωνιολογίας στη Γαλλία και μια δεκαετία στο χώρο της Μόδας, μετακόμισε στον κόσμο της τηλεόρασης γράφοντας και παρουσιάζοντας τη σειρά ντοκιμαντέρ «Ταξιδεύοντας», μία από τις μακροβιώτερες εκπομπές της ελληνικής τηλεόρασης που ακόμη και σήμερα προβάλλεται σε επανάληψη. Αφού όργωσε όλο το κόσμο, δημιούργησε με μια ομάδα πραγματικών ταξιδευτών το περιοδικό Passport των εκδόσεων της Καθημερινής που καθιέρωσε το προσωποκεντρικό ταξίδι εμπειρίας . Μετά από ένα σύντομο και οδυνηρό πέρασμα από τη πολιτική, βούτηξε και στα άγνωστα νερά της Παραγωγής: Ιδρυτικό μέλος της Μικροζυθοποιίας Κυκλάδων στην Τήνο που παράγει τη μπύρα ΝΗΣΟΣ, έφτιαξε το ετήσιο free press «ΤΑΜΑ η ελεύθερη έκδοση της Τήνου» και τελευταία, με τους παλιούς της συνεργάτες του Passport, το online ταξιδιωτικό περιοδικό www.travelsbytravelers.com.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here