Με εννέα Θεματικά Μουσεία να κοσμούν την επικράτεια και περισσότερους από ένα εκατομμύριο επισκέπτες, το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς συνεισφέρει με καθοριστικό τρόπο στη διατήρηση της μνήμης, υπηρετώντας με συνέπεια το όραμα για τη διάσωση και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Μία επίσκεψη στο Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, στον Πύργο της Τήνου.

Το Σάββατο 31 Μαΐου 2008 παραμένει ακόμη χαραγμένο στο μυαλό πολλών Τηνιακών, και όχι μόνο. Δεν ήταν η αφόρητη ζέστη εκείνου του μεσημεριού, ούτε το μεγάλο, ετερόκλητο πλήθος, επισήμων ή απλών πολιτών, που είχε συγκεντρωθεί στον Πύργο της Τήνου.

Αναπαράσταση εργαστηρίου μαρμαρογλυπτικής. © Χρήστος Γαλάζιος – Φωτογραφικό Αρχείο ΠΙΟΠ
Photo Evelyn Foskolou

Αν και το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας είχε ήδη ανοίξει για το κοινό από τον Σεπτέμβριο του 2007, τα επίσημα εγκαίνιά του, με την ξεχωριστή αίγλη που πάντοτε προσδίδει η παρουσία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, σηματοδοτούσαν το πέρας μιας επίπονης πενταετούς προετοιμασίας και, ταυτόχρονα, την αφετηρία της νέας ζωής του: την απόδοσή του στην τοπική κοινωνία (στην οποία κατεξοχήν ανήκει) και κατ’ επέκταση σε όλον τον κόσμο, την έναρξη των δραστηριοτήτων του, την αποδοχή του από ειδήμονες και μη. Οι εκπρόσωποι της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, απ’ όπου είχε προέλθει το κύριο μέρος της χρηματοδότησης, έβλεπαν από την πλευρά τους με ικανοποίηση ένα χειροπιαστό δείγμα αξιοποίησης κοινοτικών και εθνικών πόρων, ενώ οι ιθύνοντες του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, καθώς και της Τράπεζας Πειραιώς, προσμετρούσαν ένα ακόμα, το έκτο κατά σειρά, θεματικό τεχνολογικό μουσείο στο Δίκτυο του Ιδρύματος, με όλες τις συνακόλουθες δεσμεύσεις. Οι πλέον διορατικοί προέβλεπαν ότι το Μουσείο θα αποτελέσει σταδιακά ένα επιπλέον σημείο αναφοράς, που θα ενισχύσει τη θέση της Τήνου στην πολιτισμική γεωγραφία της Ελλάδας. Τέλος, για κάποιους παρευρισκόμενους, οι οποίοι είχαν συλλάβει και στηρίξει την ιδέα της δημιουργίας του Μουσείου ήδη πολύν καιρό πριν, η μέρα ήταν φυσικό να σφραγιστεί και με την ανάλογη συγκίνηση.Το Μουσείο δεν θα μπορούσε να βρίσκεται αλλού παρά μόνο στην Τήνο, το νησί όπου η εξόρυξη και η επεξεργασία του μαρμάρου συστηματοποιήθηκαν από τον 17ο αιώνα, και ειδικότερα στον Πύργο, το χωριό όπου η παράδοση αυτής της τέχνης παραμένει ισχυρή και επιβιώνει ακόμη.

Στην είσοδο του Μουσείου εκτίθεται ιστορικός μηχανολογικός εξοπλισμός (μπίγα, βαγονέτο) από τη Βαθή Τήνου, ο οποίος είναι συντηρημένος και λειτουργικά αποκαταστημένος. © Χρήστος Γαλάζιος – Φωτογραφικό Αρχείο ΠΙΟΠ

Η ανέγερση των εγκαταστάσεών του σε οικόπεδο της τότε Κοινότητας Πανόρμου, ακριβώς δίπλα στη Σχολή Καλών Τεχνών, στην οποία από το 1955 έως σήμερα σπουδαστές από το νησί αλλά και από την υπόλοιπη Ελλάδα διδάσκονται την τέχνη του μαρμάρου, ενισχύει τη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν και το μέλλον. Το ασκημένο μάτι του περιηγητή που διαθέτει χρόνο να κατευθυνθεί προς την Έξω Μεριά, περιοχή με πολλά λατομεία, η οποία υπήρξε το σημαντικότερο νεοελληνικό κέντρο μαρμαροτεχνίας, γρήγορα θα διαπιστώσει την έντονη παρουσία και χρήση του λίθου που «μαρμαίρει», δηλαδή λαμπυρίζει στο φως του ήλιου.

Αναπαράσταση παραδοσιακών πρακτικών Φωτογραφικό Αρχείο ΠΙΟΠ

Οι εξειδικευμένες παραδοσιακές τεχνικές περνούσαν από πατέρα σε γιο,αναδεικνύοντας σπουδαίους τεχνίτες και, στην πορεία, επώνυμους καλλιτέχνες, που άφησαν τη σφραγίδα της σμίλης τους σε όλη την Ελλάδα, και εκτός αυτής. Ο Πύργος υπήρξε η γενέτειρα ονομαστών καλλιτεχνών, όπως οι γλύπτες Δημήτριος Φιλιππότης και Γιαννούλης Χαλεπάς, αλλά και πολλών μαρμαρογλυπτών που εργάστηκαν κατά τους δύο προηγούμενους αιώνες.

 

Σφήνες εξόρυξης μαρμάρου. Photo Evelyn Foskolou

Την περίοδο της μεγάλης ακμής του, στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Πύργος είχε περίπου 500 μαρμαράδες και 100 λατόμους. Ο μόχθος τους και η δημιουργικότητά τους, καθώς και η παράδοση και η πολιτισμική κληρονομιά του τόπου, προβάλλονται στο Μουσείο Μαρμαροτεχνίας.

Ενδεχομένως η πιο ευχάριστη έκπληξη για έναν επισκέπτη, ιδίως νεαρής ηλικίας, που δεν γνωρίζει τι να περιμένει από ένα μουσείο, είναι τελικά να αποδεικνύεται αυτό ανώτερο των προσδοκιών του. Όπως έχει γλαφυρά καταγραφεί, μεταξύ άλλων, στο Βιβλίο Επισκεπτών: «Είμαστε 18 χρονών και οι γονείς μας μάς έφεραν με το ζόρι, αλλά τελικά άξιζε! Ευχαριστούμε πολύ».

Αναπαράσταση λατομείου, με τις τεχνικές που εφαρμόζονται εκεί και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται. © Χρήστος Γαλάζιος – Φωτογραφικό Αρχείο ΠΙΟΠ

Οι περισσότεροι επισκέπτες σίγουρα ξαφνιάζονται θετικά από τις πλήρως εξοπλισμένες εγκαταστάσεις, εναρμονισμένες με το χαρακτηριστικό τηνιακό τοπίο, ενώ το σύνολο των παρεχομένων υπηρεσιών και η ποιότητα της εξυπηρέτησης από το καταρτισμένο προσωπικό, διαμορφώνουν κλίμα οικειότητας και άνεσης. Πολλοί είναι εκείνοι που προσελκύονται από το βραβευμένο εκπαιδευτικό οπτικοακουστικό υλικό: παρακολουθώντας σε ώρα εργασίας και σε φυσικούς χώρους του νησιού ορισμένους από τους τελευταίους παλαιούς μαστόρους, μπορούν να κατανοήσουν τεχνικές και διαδικασίες, με τρόπο ζωντανό και εύληπτο. Τέλος, διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός επισκεπτών επιδοκιμάζει τον τρόπο και την αισθητική της παρουσίασης στο χώρο, στεγασμένο ή υπαίθριο, του αξιοσημείωτου αριθμού ποικίλων αυθεντικών εκθεμάτων, προσφορά κυρίως Τηνιακών προς το Μουσείο, η οποία μάλιστα συνεχίζεται έως σήμερα.

Photo Evelyn Foskolou

Από Ανθρώπους για Ανθρώπους

Το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας είναι φτιαγμένο «από ανθρώπους για ανθρώπους». Φιλοδοξεί να παρουσιάσει εικόνες της ανθρώπινης ζωής και δημιουργίας σε σχέση με το μάρμαρο, με έντονη επικοινωνιακή διάθεση και άνοιγμα προς το ευρύ κοινό. Οι συντελεστές της μόνιμης έκθεσης, «αφανείς ήρωες» προερχόμενοι από διαφορετικές ειδικότητες, αξιοποίησαν γνώση, εμπειρία και τα υπάρχοντα δεδομένα για να δημιουργήσουν ένα μουσείο το οποίο δεν είναι απλώς το πρώτο του είδους του στην Ελλάδα, αλλά και μοναδικό παράδειγμα συστηματικής παρουσίασης των προβιομηχανικών και πρωτοβιομηχανικών διαδικασιών της μαρμαροτεχνίας: εξόρυξη, πρώτη επεξεργασία και μεταφορά του μαρμάρου, μορφοποίηση, διακόσμηση και τοποθέτηση των κατασκευών, κατηγορίες προϊόντων, τεχνίτες και εργαστηριακή οργάνωση, σχέσεις με την πελατεία, θεματολογία του διάκοσμου, τεχνοτροπίες και ύφος. Σε αρμονική ροή, και χωρίς να χάνουν την αυτοτέλειά τους, οι οκτώ θεματικές ενότητες και τα αντίστοιχα εκθέματα που τις «εικονογραφούν» παρουσιάζονται με τρόπο άμεσο και φυσικό, ώστε οι επισκέπτες ναπροσλαμβάνουν γνώσεις, αλλά και να βιώνουν μια, συχνά, συγκινητική εμπειρία. Οι προτεινόμενες αναπαραστάσεις «λατομείου», «εργαστηρίου μαρμαροτεχνίας» και «συναρμογής-τοποθέτησης δεσποτικού θρόνου» παραπέμπουν σε αληθινές εικόνες, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει, με τον πιο ζωντανό και βιωματικό τρόπο, παραδοσιακές τεχνικές και διαδικασίες. Έτσι, η διαδρομή από την πρώτη ύλη έως το ολοκληρωμένο έργο, μέσω του πλέγματος εργαλειακού εξοπλισμού και των τεχνικών, γίνεται ευκολότερα κατανοητή, κάνοντας συναρπαστική τη μουσειακή εμπειρία.

Εξωτερική άποψη του Μουσείου Μαρμαροτεχνίας στον Πύργο της Τήνου. © Χρήστος Γαλάζιος – Φωτογραφικό Αρχείο ΠΙΟΠ

«Αυτό το μουσείο είναι ζωντανό! Έχω έρθει τόσες φορές… Ποτέ δεν είναι το ίδιο! Πώς το κάνετε αυτό; Μπράβο!», αντιγράφουμε και πάλι από το Βιβλίο Επισκεπτών. Η απάντηση είναι απλή, όσο και δύσκολη: με την αμείωτη ενέργεια και διάθεση που εξακολουθούν να επιδεικνύουν οι αρμόδιοι του Ιδρύματος και, βεβαίως, με τη συνεχή αρωγή της Τράπεζας Πειραιώς. Όσο ζωντανό είναι το ίδιο το μάρμαρο, άλλο τόσο (αποδεικνύει σταθερά ότι) είναι και το Μουσείο.

Η μόνιμη έκθεση περιλαμβάνει εκκλησιαστικά, επιτύμβια και κοσμικά έργα μαρμαρογλυπτικής (18ος- 20ός αι.). © Χρήστος Γαλάζιος – Φωτογραφικό Αρχείο ΠΙΟΠ

Ο επιγραμματικός απολογισμός των –πάντοτε δωρεάν– δράσεών του για την πενταετία 2008-2013 περιλαμβάνει περιοδικές εκθέσεις, ειδικά σχεδιασμένα εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλες δραστηριότητες για σχολικές ομάδες, επιμορφωτικά σεμινάρια για εκπαιδευτικούς, βραδιές μουσικής ή αφήγησης, κινηματογραφικές προβολές, επιδείξεις τεχνικών επεξεργασίας μαρμάρου για παιδιά και ενήλικες. Παράλληλα, την ίδια περίοδο, το Μουσείο υποδέχτηκε περίπου 100.000 επισκέπτες, στην πλειοψηφία τους Έλληνες. Όσο για τους ντόπιους, που έρχονται και ξανάρχονται, λένε: «Ήμασταν πάντα περήφανοι για τον τόπο μας. Τώρα πια, είμαστε και για το μουσείο του». Έχοντας πλέον αποκτήσει τα απαραίτητα ερείσματα στην τοπική κοινωνία και αναπτύσσοντας σταδιακά στενότερες επαφές με τους φορείς του νησιού, το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας τείνει να καθιερωθεί ως πόλος έλξης που υπερβαίνει τα γεωγραφικά όρια της Τήνου, επιβεβαιώνοντας τις αρχικές προσδοκίες.

Από τον Ανδρέα Λαπούρτα
(Υπηρεσία Μουσείων Π.Ι.Ο.Π.)

Η Τηνιακή Μαρμαροτεχνία στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco

Η Τηνιακή Μαρμαροτεχνία είναι το τρίτο στοιχείο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς -μαζί με τη μεσογειακή διατροφή και τη  μαστιχοκαλλιέργεια στη Χίο (αναμένεται το ρεμπέτικο)- που εγγράφει η χώρα μας στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο. Η απόφαση της Διακυβερνητικής Επιτροπής συνοδεύεται από έπαινο για τον φάκελο που υπέβαλε η χώρα και ιδιαίτερα για το δεκάλεπτο φιλμ με τίτλο «Μόνο τον μαντρακά βαστεί…», που συμπλήρωσε την τεκμηρίωση του στοιχείου. Το συγκεκριμένο φιλμ δε, θεωρείται πρότυπο για την ανάδειξη ανάλογων στοιχείων της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Παρακολουθείστε το.

Πρακτικές πληροφορίες

Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά, εκτός από την Τρίτη 10.00-18.00 (από τις 01.03 εώς 15.10) / 10.00-17.00 (από 16.10 εώς 28.02)

Κλειστά: 1 Ιανουαρίου, Μ. Παρασκευή (εώς τις 12.00), Κυριακή του Πάσχα, 1 Μαίου, 15 Αυγούστου, 6 Δεκεμβρίου,  25-26 Δεκεμβρίου

Εισιτήριο: 3 euro / Μειωμένο 1.5 euro

ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΚΑΙ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ

Το Μουσείο διαθέτει χώρο σταθμευσης Ι.Χ. αυτοκινήτων και λεωφορείων, αναψκτήριο, καθώς και πωλητήριο (ανοικτά τις ώρες λειτουργίας του Μουσείου). Για την καλύτερη εξυπηρέτηση ομάδων επισκεπτών, είναι σκόπιμο να υπάρχει προσυνεννόηση με το Μουσείο. Το κτήριο του Μουσείου και η έκθεση είναι προσβάσιμα από άτομα με αναπηρία, η είσοδος για τα οποία είναι ελεύθερη. Για ομαδικές επισκέψεις, είναι απαραίτητη η προσυνεννόηση με το Μουσείο. Επιτρέπεται η ερασιτεχνική φωτογράφιση ή βιντεοσκόπηση. Έπειτα από συνεννόηση, στο Μουσείο οργανώνονται επιδείξεις  επεξεργασίας μαρμάρου για το κοινό. Πληροφορίες, επικοινωνία: +30 2283031290 piop@piraeusbank.gr | www.piop.gr

Save

Save

Save

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here