Σε έναν κόσμο που μεταλλάσσεται χωρίς οίκτο, κάποιοι τόποι, σαν προστατευμένοι, σαν γαντζωμένοι στο παρελθόν, διατηρούν έθιμα και παραδόσεις παλιές, βαστώντας τον χρόνο μετέωρο. Ένας τέτοιος τόπος είναι η Μαδαγασκάρη. Λίγο -πολύ λίγο- να απομακρυνθείς από τις  πόλεις, και διασχίζεις τις πύλες του παλιού κόσμου…

Η προετοιμασία

Στη  χώρα των Μπετσιλέου, λίγα χιλιόμετρα μακριά από την πρωτεύουσα  Φιαναραντσούα, που γνώρισε στα τέλη του 19ου αιώνα μια πραγματική άνθιση χάρη στην άφιξη των ιεραποστολικών ταγμάτων και προικίστηκε γενναιόδωρα από τους Γάλλους αποικιοκράτες, μια ομάδα ανθρώπων, oι κάτοικοι  της Ανασάνα, ετοιμάζονται για μια μεγάλη στιγμή: 3 μικρά αγόρια – πόση ευλογία για έναν τόσο μικρό οικισμό- πρόκειται να  περάσουν το κατώφλι της ενηλικίωσης μέσα από την τελετή της περιτομής…

Το απογευματινό φως έχει πλημμυρίσει ολόκληρη τη κοιλάδα. Κραδαίνοντας ζαχαροκάλαμα, χορεύοντας στους πολεμικούς ρυθμούς μιας βασικής, επαναλαμβανόμενης μουσικής, με αυτή την αθώα χαρά στη ψυχή που έχουμε στη Δύση από δεκαετίες απολέσει, άνδρες, γυναίκες και παιδιά κατηφορίζουν από το χωριό τους προς τον ποταμό Ανταράμπε.

«Πάμε να φέρουμε το δυνατό νερό» τραγουδούν, επαναλαμβάνοντας στοίχους που τους δίδαξαν οι Άγιοι Πρόγονοι. Προσπερνούν μικρούς χωμάτινους οικισμούς στο ζεστό χρώμα του λατερίτη που έδωσε στη Μαδαγασκάρη την προσωνυμία «το κόκκινο νησί».

Το ευλογημένο νερό..

«Τι είναι αυτό το  νερό;» ρωτάει ο επίλεκτος νέος άνδρας – του οποίου οι γονείς είναι ακόμη εν ζωή- γεμίζοντας τελετουργικά το φλασκί που οφείλει να κρατά πάντα πάνω στο κεφάλι του.  «Είναι η Μασίνα, το ευλογημένο νερό, το  νερό της ευτυχίας» του ανταπαντά ο τελετάρχης του χωριού.

Και η λιτανεία συνοδεύει το αγίασμα καθώς παίρνουν το δρόμο της επιστροφής με μικρές στάσεις αναπνοής για τους μεγαλύτερους, ενστικτώδους χορού –και καλύτερης γνωριμίας-  για τους νεότερους.  Οι στάσεις γίνονται σε σταυροδρόμια ή σε μικροσκοπικούς οικισμούς, οι περαστικοί σταματούν σε ένδειξη σεβασμού, και το κόκκινο χώμα του νησιού σκαρφαλώνει στους αστραγάλους, πασπαλίζει τα ρούχα, μπαίνει στο μεδούλι των ανθρώπων που χορεύουν έναν  χορό παλιό, βασιλικό, έναν χορό που υπάρχει από την εποχή  που οι τελετές περιτομής γίνονταν μαζικά και είχαν  διαστάσεις εθνικής γιορτής αποφέροντας έτσι έσοδα και στον βασιλικό κορβανά..

Μετά από περίπου 2 ώρες δρόμο, νύχτα πια, η ομάδα επιστρέφει  στο χωριό. Είναι όλοι μια μάζα ρυθμού, εξαντλημένοι, ιδρωμένοι, λασπωμένοι, με την μαγική ενέργεια που τους χαρίζει η έκσταση.  Ύστερα, οι παλιοί δίνουν μια σιωπηλή εντολή και οι μουσικές σταματούν. Τα 3 αγοράκια που είναι να περιτομηθούν, οι γονείς τους και όλοι οι ενήλικες, στριμωχνόμαστε σε μια στενή σκάλα και ανεβαίνουμε στον πρώτο όροφο του Λάπα, του  σπιτιού όπου γίνονται οι δημόσιες συγκεντρώσεις και τα δικαστήρια, όπου κατοικεί, τέλος πάντων, ο αρχηγός του χωριού.

Στην βορειοανατολική γωνία,  ο τελετάρχης στήνει ένα αυτοσχέδιο λιχνάρι, μοναδική πηγή φωτός και προσφέρει ρούμι στους προγόνους. Το δωμάτιο μυρίζει αλκοόλ και σκεπάζει για λίγο τις μυρωδιές των ανθρώπων, καθώς το ρούμι νοτίζει τους τοίχους.Τα  παιδιά  ραντίζονται με αγίασμα και  μέλι. : «Το παιδί θα το ξεπεράσει, θα το νικήσει, θα φτάσει  τα γεράματα, η αυριανή θλίψη του θα είναι περαστική και ήπια. Μεγάλη θα είναι η ανάπτυξη, μεγάλη η ανάπτυξη του πέους, αύριο θα βγάλουμε την ακροποσθία».  Και με ένα σούσουρο, όλος ο κόσμος συμφωνεί ότι έτσι πρέπει να γίνει.

«Θεέ, Δημιουργέ Ζαναχάρι» είπε ο τελετάρχης-που έτυχε να είναι και παππούς ενός εκ των παιδιών-,  «σε ευχαριστούμε που μας χαρίζεις υγεία και μας επιτρέπεις να ζήσουμε αυτή τη στιγμή».  Για την ανιμιστική  παράδοση της Μαδαγασκάρης που  βασίζεται στην προγονολατρεία, ο θάνατος σηματοδοτεί το πέρασμα από τον βαθμό του απλού ανθρώπου, στο βαθμό του πολύ ανώτερου, του αγίου προγόνου. Ο πρόγονος, ως ανώτερη μορφή ύπαρξης, ελέγχει και  καθορίζει εν μέρει τις ζωές των ζωντανών που τον φοβούνται αλλά κυρίως, και σε κάθε έκφανση της ζωής τους,  τον συμβουλεύονται και τον τιμούν.  Έτσι, για τουλάχιστον ένα τέταρτο, ο τελετάρχης απευθύνθηκε στους προγόνους, στους ιδρυτές του χωριού, τον προπαππού Ρασάμι, και σε όλη του τη γενιά. Ύστερα, μίλησε και στους εκλιπόντες συγγενείς των άλλων δύο αγοριών. «Σας καλούμε κοντά μας», είπε,  «γιατί το γένος σας γέννησε αγόρια και τώρα είναι έτοιμα να περάσουν το κατώφλι, να ξαναγεννηθούν και να γίνουν άνδρες.  Ζητάμε την ευλογία σας, και σας προσφέρουμε τόπκα μασάκα, (ρούμι δηλαδή) για να μοιραστείτε τη χαρά μας.»

Με το που τέλειωσε η ομιλία, ένας κύριος εμφανίστηκε από το βάθος. Έτεινε το γεμάτο αριάρι (τοπικό νόμισμα) καπέλο του προς τον τελετάρχη, ως επιβράβευση, που είπε λόγια τόσο σοφά και τίμησε τους προγόνους.

Μετά, οι συγγενείς ευχαρίστησαν τους καλεσμένους τους –μη ξεχνάμε ότι κάποιοι είχαν έρθει φορτωμένοι δώρα με τα πόδια από πολύ μακριά-  και κέρασαν κι άλλο ρούμι, που όλοι έπρεπε να πιουν για το καλό. Μόλις τελείωσε και αυτό το κομμάτι της τελετής, βγήκαμε έξω, τα πιτσιρίκια πήγαν να ξεκουραστούν στο «σπίτι των αρσενικών» και με ακόμη πιο μεγάλη θέρμη, χορέψαμε όσο αντέχαμε, τραγουδώντας  στοίχους αισιοδοξίας,  ότι το παιδί δεν θα έχει αιμορραγία, ότι θα γίνει σωστά η περιτομή. Και  έτσι κύλησε η νύχτα…

Η μεγάλη μέρα

Οι εξοχές της Φιαναραντσούα ξύπνησαν μέσα στην ομίχλη και κάθε ζωντανό πλάσμα καλωσόρισε τον ήλιο με το δικό του ήχο. Κι αν για τους περισσότερους αυτή ήταν μια μέρα σαν όλες τις άλλες, για 3 παιδάκια στο χωριό Ανασάνα και για τους συγγενείς τους,  ήταν μια αυγή ξεχωριστή. Ο ήλιος έδιωξε την υγρασία, η ζέστη απλώθηκε στις ψυχές, το γαλάζιο του ουρανού ισορρόπησε με το κοκκινόχωμα, και ολόκληρος ο τόπος έλαμψε. Τη μουσική υπόκρουση ανέλαβε για λίγο η τεχνολογία μέσα από κάτι ανακυκλωμένα παμπάλαια  ραδιόφωνα της  Δύσης,  και οι  πιτσιρικάδες, που θα γινόντουσαν άνδρες σε λίγο, αναρωτήθηκαν συνοφρυωμένοι, γιατί άραγε τους είχαν ξυπνήσει τόσο νωρίς και ντύσει τόσο άβολα. Ας όψεται η συνωμοσία της σιωπής…

Η Περιτομή

Η περιτομή, που οι περισσότεροι συνδέουμε αποκλειστικά -και λανθασμένα- με το Ισλάμ και τον ιουδαϊσμό, είναι μια από τις πιο συχνές, τις πιο κοινές ιατρικές επεμβάσεις στο κόσμο. Είναι επίσης και μια από τις παλαιότερες αφού περιτομές βλέπουμε στις περισσότερες  σπηλαιογραφίες της Ύστερης Παλαιολιθικής εποχής όταν κυριαρχεί στην Ευρώπη ο Ανατομικά Σύγχρονος άνθρωπος, ο περίφημος HomoSapiens. Κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου το 30% των ανδρών στο κόσμο είναι σήμερα περιτομημένο ενώ στις  περισσότερες δυτικές χώρες και κυρίως στην Αμερική, η χειρουργική αυτή πράξη γίνεται καθαρά για τα (τεκμηριωμένα) οφέλη στην υγεία,  ενώ δεν σχετίζεται καθόλου με τη θρησκεία.

Μπορεί στις σύγχρονες πόλεις της Μαδαγασκάρης οι γονείς να επιλέγουν για την περιτομή του παιδιού τους την ασφαλή λύση των νοσοκομείων, στα χωριά όμως οι παραδόσεις διατηρούνται και τη δουλειά κάνει –δυστυχώς με κάποιες ανθρώπινες απώλειες-  ο πρακτικός γιατρός που έμαθε την «επιστήμη» από τον πατέρα του, ο rain-jaza (ο πατέρας των παιδιών).

Η αναμονή ήταν κι αυτή μέρος της γιορτής. Όλοι κοιτούσαν προς την κατεύθυνση απ’όπου κάποια στιγμή θα εμφανιζόταν ο ειδικός. Κι όσο ο «γιατρός» αργούσε, γιατί είχε κι άλλες υποχρεώσεις σε άλλα χωριά, τόσο ο ενθουσιασμός μεγάλωνε στην εορτάζουσα Ανασάνα. Και ναι, από ένα μικρό μονοπατάκι εμφανίστηκε –χορεύοντας και τραγουδώντας-  η γιαγιά, σύζυγος του τελετάρχη, συνοδεύοντας τον rain-jaza με τον βοηθό του. Ο σεβάσμιος «γιατρός» ήταν κουστουμαρισμένος μεν, ξυπόλυτος δε, σκονισμένος εντελώς αφού οι επαγγελματικές του υποχρεώσεις στα χωριά της περιοχής είχαν ξεκινήσει από πολύ νωρίς και οι μετακινήσεις δεν ήταν δυνατές παρά μόνο πεζή.

Αφού χαιρέτησε με θέρμη παλιούς γνωστούς, μπήκε στο κατώι του Λάπα, και με προσοχή, τοποθέτησε τα εργαλεία του πάνω στο αναποδογυρισμένο ξύλινο γουδί: τα ακονισμένα ψαλίδια του, κάτι κομμάτια ξεφτισμένο βαμβάκι, μια λευκή σκόνη.  Όσο πρωτόγονα κι αν μου φάνηκαν τα μέσα, έμαθα ότι η ιεροτελεστία είχε σαφώς εκσυγχρονιστεί, αφού, μόλις λίγα χρόνια πριν τα ψαλίδια λειαίνονταν  στο αυτί ενός κόκκινου μοσχαριού…

Ο παππούς του μικρού Σαχόμπι,  πήρε θέση. Πίσω του, ο βοηθός του γιατρού.  Συνήθως το παιδί κρατά ο πατέρας, ή ένας θείος ή ο παππούς από την πλευρά της μητέρας. Με μία γρήγορη κίνηση η ακροποσθία αφαιρείται. Το παιδί ουρλιάζει, η πληγή ξεπλένεται με αμφίβολης καθαριότητας ποταμίσιο «αγίασμα» και στη συνέχεια, ο «Γιατρός» φτύνει –ναι, φτύνει- τη πληγή για να διώξει -λέει- τα μικρόβια πριν πασπαλίσει το τραύμα με μία λευκή σκόνη, αντιβιοτική να υποθέσω, για την καλή επούλωση.

Η παράδοση θέλει τον παππού να καταπίνει την κομμένη ακροποσθία, με τη γευστική βοήθεια λίγης μπανάνας…

Με το πέρας της επέμβασης, όλοι φωνάζουν «λάι, λάι», «αρσενικό» δηλαδή, γιατί μέχρι τότε ο μικρός δεν είχε καμία υπόσταση στη κοινότητα, ούτε να θαφτεί στον οικογενειακό τάφο δεν μπορούσε,  και ο ενθουσιασμός των ενηλίκων είναι μεγάλος και μεταδοτικός. Στο τέλος, ο πατέρας, ή ο θείος, ή ο παππούς  από τη πλευρά της μητέρας τοποθετούν την κομμένη ακροποσθία ανάμεσα σε δυο φέτες ώριμης μπανάνας, και την καταπίνουν, ως μία συμβολική κίνηση διεκδίκησης του παιδιού. Αν κανείς έψαχνε  να κατανοήσει τους συμβολισμούς της τελετουργίας σε μια κοινωνία όπου η σύλληψη είναι δώρο του Θεού και των πνευμάτων, θα την έβλεπε σαν μία ανδρική απάντηση στην γυναικεία αποκλειστικότητα της τεκνοποίησης.

Αυτά βέβαια καθόλου δεν απασχολούν τους μικρούς ασθενείς που δεν συμμερίζονται διόλου τη χαρά της ομήγυρης, και που, χωρίς να το γνωρίζουν, εναποθέτουν της ελπίδες τους  στο σάλιο του γιατρού, το ποταμίσιο αγίασμα, τη λευκή αντιβιοτική σκόνη και κυρίως, κυρίως, στη προστασία των αγίων προγόνων…


fianarantsoa, madagascar
few clouds
12.9 ° C
12.9 °
12.9 °
91%
1kmh
20%
Τρ
31 °
Τε
30 °
Πε
30 °
Πα
24 °
Σα
27 °
Προηγούμενο άρθροGrand Cayman: Αγκαλιά με τα σαλάχια
Επόμενο άρθροSyros Int’l Film Festival, 14-19 Ιουλίου
Φωτογραφία του/της Maya Tsoclis
Η Μάγια Τσόκλη ταυτίζεται με την ταξιδιωτική δημοσιογραφία. Μετά από σπουδές κοινωνιολογίας στη Γαλλία και μια δεκαετία στο χώρο της Μόδας, μετακόμισε στον κόσμο της τηλεόρασης γράφοντας και παρουσιάζοντας τη σειρά ντοκιμαντέρ «Ταξιδεύοντας», μία από τις μακροβιώτερες εκπομπές της ελληνικής τηλεόρασης που ακόμη και σήμερα προβάλλεται σε επανάληψη. Αφού όργωσε όλο το κόσμο, δημιούργησε με μια ομάδα πραγματικών ταξιδευτών το περιοδικό Passport των εκδόσεων της Καθημερινής που καθιέρωσε το προσωποκεντρικό ταξίδι εμπειρίας . Μετά από ένα σύντομο και οδυνηρό πέρασμα από τη πολιτική, βούτηξε και στα άγνωστα νερά της Παραγωγής: Ιδρυτικό μέλος της Μικροζυθοποιίας Κυκλάδων στην Τήνο που παράγει τη μπύρα ΝΗΣΟΣ, έφτιαξε το ετήσιο free press «ΤΑΜΑ η ελεύθερη έκδοση της Τήνου» και τελευταία, με τους παλιούς της συνεργάτες του Passport, το online ταξιδιωτικό περιοδικό www.travelsbytravelers.com.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here