Στο Ιράν οι αντιθέσεις είναι παντού. Τόσες όσες και οι απαγορεύσεις. Οι γυναίκες μπορεί να οδηγηθούν στην κρεμάλα για παραβάσεις των ισλαμικών ηθών αλλά οι κοπέλες στην Τεχεράνη αγνοούν τις οδηγίες να καλύπτουν περισσότερο τα μαλλιά τους ή να μη βάφουν τα νύχια. Το Ιράν είναι μια χώρα που χρειάζεσαι απαραιτήτως μεγεθυντικό φακό για να διακρίνεις, μέσα από τα προσχήματα, την πραγματικότητα.

Μουσική με τσαντόρ

H σύγχρονη μουσική δίνει μάχη για να υπάρξει επισήμως στο Ιράν όπου πρωτοπορία θεωρούνται η ραπ και το χέβι μέταλ. Η πολιτική όμως είναι παντού στη χώρα και η μουσική είναι, αναπόφευκτα, μία πολιτική υπόθεση: Με την ισλαμική επανάσταση που ανέτρεψε τον Σάχη και έφερε τον Χομεϊνί το 1979, η ιστορία του Ιράν κόπηκε στα δύο.

Ιρανική Επανάσταση στη πλατεία Shahyuad

Το μοναρχικό καθεστώς έγινε θεοκρατικό, οι αντιφρονούντες οδηγήθηκαν στο απόσπασμα, στις γυναίκες απαγορεύτηκαν η ενασχόληση με τα κοινά και η πρόσβαση σε σειρά από επαγγέλματα, όπως δασκάλα ή γιατρός και, ενώ τα προηγούμενα χρόνια απαγορευόταν να φορούν τσαντόρ τώρα υποχρεώθηκαν.

Δεκαετία του 60, ο όμορφος κόσμος της Τεχεράνης

Στα χρόνια του Σάχη η σύγχρονη μουσική του απολύτως κοσμικού Ιράν βάδιζε στα χνάρια της σύγχρονης δυτικής μουσικής: ποπ, ρόκ, σόουλ έως και οι πρώτες ντίσκο απόπειρες… Σχεδόν μέσα σε μια νύχτα, οτιδήποτε θύμιζε τον δυτικό τρόπο ζωής ποινικοποιήθηκε και η μουσική απαγορεύτηκε εντελώς, με εξαίρεση τα εμβατήρια, τη θρησκευτική και την κλασική ιρανική μουσική. Η απαγόρευση διήρκεσε όλη τη δεκαετία του ’80, όσο διήρκεσε και ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ. Ο θρήνος για το ένα εκατομμύριο νεκρούς, που στο Ιράν αποκαλούνται μάρτυρες, δεν επέτρεπε χαρές και πανηγύρια –ακλόνητο πρόσχημα. Οι πρώτες αλλαγές έγιναν μετά τον θάνατο του Χομεϊνί, το 1989: επιτράπηκε η αγοραπωλησία μουσικών οργάνων και αργότερα, το 1999, επιτράπηκε και η εισαγωγή δυτικών οργάνων, όπως τα πιάνα.

Ο Λεωνίδας Αντωνόπουλος στα γυρίσματα των Μουσικών του Κόσμου, στο Ιράν.

Οι Ιρανοί βεβαίως έπαιζαν μουσική. Ως λαός με ιστορία και με πλούσια παράδοση η μουσική ήταν οργανικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής του Ιράν, πλαισιώνοντας κυρίως θρησκευτικού χαρακτήρα εκδηλώσεις αλλά και τη λόγια παράδοση των μεγάλων ποιητών. Επισήμως, οι ιρανοί μουσικοί έπαιζαν την κλασική ιρανική μουσική, την παράδοσή τους, με μελοποιημένους στίχους ποιητών του 13ου και 14ου αι. όπως ο Ρουμί και ο Χάφεζ. Σταδιακά επιτράπηκε και στις γυναίκες να παίζουν κάποιο όργανο, ύστερα να μετέχουν σε γυναικείες χορωδίες, ύστερα σε μικτές χορωδίες, ύστερα να φτιάχνουν συγκροτήματα, ύστερα να τραγουδούν σόλο αλλά μόνο μπροστά σε αμιγώς γυναικείο ακροατήριο και… ώς εδώ! Οι αλλαγές αυτές, που οι περισσότερες προωθήθηκαν επί προεδρίας του μεταρρυθμιστή Χαταμί ήταν ήδη πολλές. Οι θεσμικές αλλαγές στο Ιράν προοιωνίζουν αλλαγές και στην, καλά κρυμμένη, ιδιωτική ζωή των Ιρανών, αφού το θεοκρατικό καθεστώς φροντίζει πρωτίστως για την ηθική τάξη.

Όμως στην Τεχεράνη των 20 εκατ. κατοίκων και σε μια χώρα που το 70% του πληθυσμού είναι κάτω των 30 ετών, είναι αδύνατο να αποτρέψεις τους νέους από το να κάνουν πάρτι, να χορεύουν, να φλερτάρουν ή να πίνουν αλκοόλ. Οι τοίχοι κρύβουν όσο καλύτερα μπορούν εκείνα που δεν πρέπει να βλέπουν τα μάτια των Φρουρών της Επανάστασης και ο έξω κόσμος, αλλά δεν είναι πάντα εύκολο και πολύ συχνά νέα παιδιά οδηγούνται στο αστυνομικό τμήμα με την κατηγορία ότι γυναίκες χόρευαν μαζί με άντρες ή της χρήσης αλκοόλ σε κάποιο πάρτι…

Ήρωες κάθε νύχτα

Όταν επισκέφθηκα το Ιράν η ιρανική ποπ, που έφτανε λαθραία από το εξωτερικό, είχε αρχίσει να αποκτά ανταγωνιστές και στο εσωτερικό. Αλλά ο χορός απαγορεύεται κι αυτό προκαλεί σοβαρότατα προβλήματα σε πολλά συγκροτήματα, κυρίως σε εκείνα που παίζουν ροκ και χέβι μέταλ. Τα μέλη των Seven Deadly Sins, του πρώτου death metal συγκροτήματος στο Ιράν, μου έλεγαν εξοργισμένοι ότι δίνουν συναυλίες χωρίς να τους επιτρέπεται να τραγουδούν, μπροστά σε κοινό που πρέπει υποχρεωτικώς να κάθεται, οι οποίοι εάν παρεκτραπούν και αρχίσουν το headbanging η συναυλία διακόπτεται! Οπότε, τι να κάνουν, προτιμούν να δίνουν παράνομες συναυλίες σε ιδιωτικούς χώρους αυξάνοντας τον κίνδυνο να τιμωρηθούν με φυλάκιση αλλά ταυτοχρόνως και την απόλαυση του να παίζεις τη μουσική που αγαπάς, κανονικά.

Οι Pallet Band

Αναμφίβολα, η μουσική έχει ηρωισμό στο Ιράν. Τα σύγχρονα ρεύματα, τα οποία είναι αδύνατο να εξοριστούν γιατί στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να απαγορευθούν η τηλεόραση και το Ιντερνέτ, έχουν τον ηρωισμό που είχε επί Σάχη το να παίζεις κλασική ιρανική μουσική. Τότε οι αρχές θεωρούσαν ότι εναντιώνεσαι στην αναπόδραστη πορεία της πατρίδας προς τον μοντερνισμό και τη Δύση. Σήμερα θεωρούν ότι στηρίζεις έμπρακτα την αναπόδραστη πορεία της πατρίδας προς τη θεοκρατία και το Ισλάμ. Ευτυχώς, ανάμεσα στην παράνοια των άκρων υπάρχει χώρος για καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια εντυπωσιάζει η περίπτωση των Pallett Band από την Τεχεράνη, οι οποίοι συνδέθηκαν με τον σύγχρονο ιρανικό κινηματογράφο, τη σημαντικότερη εξαγώγιμη τέχνη του σύγχρονου Ιράν, και με δουλειές σκηνοθετών όπως ο Σαχράμ Μάκρι και η Μαρτζιέχ Μπορουμάντ. Οι δίσκοι τους εκτοξεύθηκαν στις πωλήσεις, οι συναυλίες τους γίνονται sold out και περιοδεύουν συχνά στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, όπου υπάρχουν πολυπληθείς ιρανικές κοινότητες.

Το δυτικότροπο jazz-swing στυλ των Pallett Band, που θυμίζει γαλλικά ή ιταλικά τραγούδια ερμηνευμένα στα φαρσί, την ιρανική γλώσσα, έχει εντυπωσιακή απήχηση στους νέους της Τεχεράνης, σε βαθμό που τα μέλη του συγκροτήματος τόλμησαν να εμφανιστούν στο IRIB 7, το νεότερο και πιο μοντέρνο κανάλι της ιρανικής δημόσιας τηλεόρασης, αποτολμώντας να διαμαρτυρηθούν για τη λογοκρισία που δεν τους επέτρεψε, σε προηγούμενη εμφάνισή τους στην τηλεόραση, να παίξουν τα τραγούδια τους κρατώντας τα μουσικά τους όργανα: Τραγούδησαν, λοιπόν, ένα από τα πιο γνωστά τους τραγούδια κάνοντας παντομίμα, προκαλώντας σκάνδαλο μέσα και έξω από τη χώρα.

Οι Ιρανοί, παρά τα πέτρινα χρόνια για τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση, έχουν ανεπτυγμένο καλλιτεχνικό αισθητήριο, κατά κύριο λόγο στην Τεχεράνη. Άλλωστε, στο σιιτικό Ιράν, των εκλεκτών απογόνων των Περσών, που νοιώθουν έντονα τη μοναξιά του ανάδελφου έθνους τους το οποίο εχθρεύονται όχι μόνο οι δυτικοί αλλά, πρωτίστως, οι σουνίτες άραβες μουσουλμάνοι που ζουν γύρω τους και είναι πλειονότητα, αυτό που τους κάνει να ξεχωρίζουν είναι ότι έχουν βαθιά γνώση της ιστορίας και του πολιτισμού τους.

Shahram και Hafez Nazeri

Μερικά ξεχωριστά παραδείγματα: Ο Shahram Nazeri, ο μεγαλύτερος τραγουδιστής στο Ιράν, μετά τον βετεράνο Mohammad Reza Shajarian, είναι ο εκπρόσωπος της γενιάς των μουσικών που μετά την επανάσταση άδραξαν την ευκαιρία για να ανανεώσουν την κλασική μουσική και να τη φέρουν πιο κοντά στο σύγχρονο ακροατήριο και τα βήματά του ακολουθεί και ο γιος του Hafez Nazeri, εμπνευστής ενός ξεχωριστού έγχορδου οργάνου, ονόματι… hafez και δημιουργός του εντυπωσιακού έργου “Rumi Symphony Project: Untold”, το μεγαλύτερο έργο κλασσικής ιρανικής μουσικής που παρουσιάστηκε ποτέ εκτός Ιράν.

Σε μια προσπάθεια να σφυρηλατηθεί η συνοχή μεταξύ περιοχών και φυλών, έχει δοθεί πλέον η δυνατότητα να εκφραστούν και οι κουλτούρες εθνοτικών ομάδων, όπως οι Αζέροι, οι Άραβες και φυσικά οι Κούρδοι του Δυτικού Ιράν, από τους οποίους προέρχονται οι καλύτεροι μουσικοί: Πέρα από τους Nazeri, σημαντικοί κουρδικής καταγωγής  μουσικοί είναι ο δεξιοτέχνης του «καμαντσέ» (κεμεντζέ) Kayhan Kalhor και ο δεξιοτέχνης του «τανμπούρ» (ταμπουρά) Ali Akbar Moradi.

Βρέθηκα σε μία συναυλία του Moradi στην Τεχεράνη, γεμάτη από γελαστούς νέους και κομψές νέες, όπου η μουσική ήταν ένα ταξίδι που δεν βιαζόταν να φτάσει στο τέλος, με περίτεχνες φράσεις και αναλυτικές εξερευνήσεις των ήχων, που φέρνουν στο νου τα περίφημα σχήματα και τη λεπτομερειακή διαδικασία με την οποία οι Πέρσες φτιάχνουν τα φημισμένα χαλιά τους. Αλλά κάτι έλειπε: το τραγούδι. Όπως έμαθα αργότερα από τον ίδιο τον Moradi δεν πήρε τελικά την άδεια να τραγουδήσει στα κουρδικά…

Ο Θεός, όπως ξέρουμε, διοικεί μόνο με απαγορεύσεις.

Το playlist του Λεωνίδα για το Ιράν:


Προηγούμενο άρθροΟδηγός γευστικής επιβίωσης τον μήνα Αύγουστο
Επόμενο άρθροΟινοξένεια, Τοπία και Γεύσεις της Αιγιαλείας!
Γεννήθηκε το 1965 στην Αθήνα. Αποφοίτησε από το Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Παντείου και έκανε Master στην Πολιτική των Μέσων Επικοινωνίας στο City University of London. Ξεκίνησε ως μουσικός επιμελητής και ραδιοφωνικός παραγωγός στα ραδιόφωνα της ΕΡΤ από το 1983. Ως δημοσιογράφος εργάστηκε τη δεκαετία του '80 και του '90 στο ΒΗΜΑ και ΤΑ ΝΕΑ και αργότερα υπήρξε συνεργάτης αρκετών περιοδικών, ενώ για ένα διάστημα ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικού «Δίφωνο». Από το 1997 εργάζεται στην ΕΡΤ όπου έκανε την έρευνα και την παρουσίαση της σειράς μουσικών ντοκιμαντέρ "Οι Μουσικοί του Κόσμου" η οποία ολοκληρώθηκε μετά από 30 ντοκιμαντέρ σε περιοχές από την Ασία ως την Καραϊβική και από την Αφρική ως τον Αρκτικό κύκλο. Συνεργάστηκε και παρουσίασε πολλές εκπομπές μουσικού, κυρίως, περιεχομένου αλλά και ντοκιμαντέρ. Ήταν ιδρυτικό στέλεχος του ραδιοσταθμού Jazz FM καθώς και του Kosmos, ενώ έκανε εκπομπές σε αρκετούς ιδιωτικούς ραδιοσταθμούς (Top FM, 902, City 99,5…). Από το 2011 ως το 2013 ήταν Διευθυντής Προγράμματος στον «Αθήνα 9.84» και σήμερα είναι διευθυντής του Kosmos 93,6 & 107,0 όπου παρουσιάζει δίωρη καθημερινή εκπομπή. Έχει κάνει μεταφράσεις βιβλίων, έχει συνεργαστεί με το Μέγαρο Μουσικής και το Φεστιβάλ Αθηνών, ενώ ήταν σύμβουλος του προέδρου του Φεστιβάλ Αθηνών στον τομέα της μουσικής ως το 2011.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here